آریا جوان - اضطراب شناور به احساس مبهم و پراکنده نگرانی یا تهدید اشاره دارد؛ احساسی که موضوع مشخصی ندارد یا دست کم فرد نمی تواند منبع آن را شناسایی کند. فرهنگ روانشناسی انجمن روانشناسی آمریکا آن را نوعی دلواپسی منتشر و مداوم توصیف می کند که ممکن است در برخی اختلالات اضطرابی، به ویژه اختلال اضطراب فراگیر، دیده شود.
سیستم اضطراب در اصل برای محافظت از انسان شکل گرفته است. مغز و بدن باید بتوانند نشانه های خطر را تشخیص دهند و برای واکنش آماده شوند. در موقعیت تهدید، ضربان قلب بالا می رود، تنفس تغییر می کند و توجه به محرک های خطرناک بیشتر می شود. این واکنش ها در شرایط واقعی می توانند مفید باشند.
مشکل زمانی ایجاد می شود که حالت آماده باش بیش از اندازه یا برای مدت طولانی فعال بماند. در این وضعیت، فرد ممکن است بدون وجود تهدید فوری، نشانه هایی مانند تپش قلب، گرفتگی عضلات، بی قراری، دشواری تمرکز یا اختلال خواب را تجربه کند. ذهن نیز ممکن است برای این احساس جسمی، دلیلی پیدا کند: شاید مشکلی در کار پیش آمده، شاید یکی از عزیزان بیمار شده یا شاید اتفاق بدی در آینده رخ دهد. به این ترتیب، گاهی ابتدا بدن احساس خطر می کند و سپس ذهن تلاش می کند توضیحی برای آن بسازد.
چه عواملی در اضطراب شناور نقش دارند؟
هیچ علت واحدی برای همه افراد وجود ندارد. سابقه تجربه های پراسترس، فشارهای طولانی، عوامل ژنتیکی، خواب ناکافی و بعضی شرایط جسمی می توانند در بروز اضطراب نقش داشته باشند. مصرف زیاد کافئین یا برخی مواد محرک نیز ممکن است نشانه های بی قراری و تپش قلب را تشدید کند.
در اختلال اضطراب فراگیر، نگرانی معمولا فقط به یک موضوع محدود نیست. فرد ممکن است درباره سلامت، خانواده، کار، پول و آینده به طور هم زمان نگران باشد. حتی وقتی می داند نگرانی اش بیش از اندازه است، متوقف کردن آن برایش دشوار است. البته هر فردی که گاهی اضطراب مبهم دارد، مبتلا به این اختلال نیست. تشخیص به شدت، تداوم، میزان اختلال در زندگی و بررسی عوامل دیگر بستگی دارد.
چرا اطمینان گرفتن همیشه آراممان نمی کند؟
فرد مضطرب ممکن است بارها از اطرافیان بپرسد «مطمئنی اتفاقی نمی افتد؟» یا برای کاهش نگرانی، وضعیت ها را مرتب بررسی کند. این رفتارها گاهی در کوتاه مدت آرامش ایجاد می کنند، اما اگر به عادت تبدیل شوند، ذهن یاد می گیرد که فقط با اطمینان گرفتن می تواند احساس امنیت کند. به محض پایان اطمینان، نگرانی دوباره بازمی گردد.
درمان شناختی رفتاری به فرد کمک می کند رابطه میان افکار، احساسات بدنی و رفتارهای اطمینان جویانه را بشناسد. در این رویکرد، هدف حذف کامل عدم قطعیت نیست بلکه تقویت توانایی زندگی کردن در شرایطی است که پاسخ همه پرسش ها روشن نیست.
چه کارهایی کمک کننده اند؟
تنفس آرام و منظم، فعالیت بدنی، کاهش کافئین، خواب کافی و ثبت زمان هایی که اضطراب شدت می گیرد می توانند مفید باشند. تمرین توجه به زمان حال نیز کمک می کند فرد میان احساس خطر و وجود خطر واقعی تفاوت بگذارد. می توان از خود پرسید: اکنون چه شواهدی برای تهدید وجود دارد؟ آیا ذهنم در حال پیش بینی یک احتمال است یا با یک واقعیت روبه رو هستم؟
اگر اضطراب مداوم است، زندگی روزمره را مختل می کند یا با حملات شدید ترس همراه می شود، ارزیابی متخصص سلامت روان اهمیت دارد. برخی بیماری های جسمی نیز می توانند علائمی شبیه اضطراب ایجاد کنند و بررسی آنها ضروری است.
اضطراب شناور نشان می دهد احساس خطر همیشه به معنای وجود خطر نیست. گاهی سیستم هشدار بدن بیش از اندازه حساس شده است؛ چیزی که می توان آن را شناخت، بررسی کرد و با کمک مناسب تنظیم کرد.