آریا جوان -
به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، لکه‌های سفیدرنگ بر پیکر یکی از یادگارهای تاریخی ایلام، نگرانی‌ها درباره سرنوشت سنگ‌نوشته تخت‌خان را افزایش داده است؛ اثری که بخشی از حافظه تاریخی منطقه بان‌روشان را در دل خود جای داده و حالا پس از انتشار گزارش‌هایی درباره تعرض و تغییرات در سطح آن، قرار است از هفته آینده زیر تیغ اقدامات حفاظتی و مرمتی قرار گیرد؛ اما آیا این لکه‌ها ناشی از سیمان سفید و ملات هستند و چه میزان به اصالت و سلامت این اثر آسیب وارد شده است؟
ردپای مواد سفیدرنگ بر سنگ‌نوشته تاریخی
انتشار تصاویری از تغییرات ایجادشده در سطح سنگ‌نوشته تاریخی تخت‌خان، واقع در منطقه بان‌روشان بخش صالح‌آباد شهرستان مهران، بار دیگر موضوع حفاظت از آثار تاریخی و ضرورت برخورد با مداخلات غیراصولی در این میراث ارزشمند را به صدر توجهات آورده است.
در پی انتشار این گزارش‌ها، اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان ایلام بررسی وضعیت این اثر ثبت ملی را در دستور کار قرار داد و گروهی از کارشناسان حفاظت و مرمت به همراه نیروهای یگان حفاظت از محل بازدید کردند.
فرزاد شریفی، مدیرکل میراث‌فرهنگی استان ایلام، با اشاره به مشاهدات اولیه این بازدید گفت: لکه‌ها و پوشش‌هایی به رنگ سفید روی سطح کتیبه مشاهده شده که احتمال می‌رود بخشی از آن ناشی از مواد ملات یا رسوبات سطحی، از جمله خاک سنگ و سیمان سفید باشد.
هنوز علت قطعی آسیب مشخص نیست
آنچه اکنون درباره وضعیت تخت‌خان اهمیت دارد، تشخیص دقیق ماهیت مواد سفیدرنگ و میزان تأثیر آن‌ها بر سطح سنگ و نوشته‌های تاریخی است؛ موضوعی که به گفته مسئولان میراث‌فرهنگی، بدون آزمایش‌های تخصصی و بررسی‌های علمی نمی‌توان درباره آن اظهارنظر قطعی کرد.
شریفی با تأکید بر ضرورت پرهیز از اقدامات شتاب‌زده در برخورد با آثار تاریخی اظهار کرد: آسیب‌شناسی علمی، مستندسازی وضعیت موجود و تدوین طرح حفاظت و مرمت متناسب با شرایط اثر در دستور کار قرار گرفته است.
عملیات حفاظت و مرمت از هفته آینده
مدیرکل میراث‌فرهنگی استان ایلام از آغاز عملیات حفاظت و مرمت سنگ‌نوشته تخت‌خان در هفته آینده خبر داد و تأکید کرد که تمام اقدامات با استفاده از نظر کارشناسان متخصص و مطابق با استانداردهای حفاظت و مرمت آثار تاریخی انجام می‌شود.
به گفته وی، اولویت اصلی در این عملیات، حفظ اصالت تاریخی و سلامت فیزیکی کتیبه و جلوگیری از گسترش آسیب‌های احتمالی است و یکی از نکات مهم در این پرونده، حساسیت بالای پاک‌سازی آثار سنگی است؛ چراکه زدودن مواد خارجی بدون شناخت ترکیبات و میزان نفوذ آن‌ها می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به سطح سنگ و خوانایی نوشته‌ها وارد کند. از همین رو، هرگونه مداخله باید پس از انجام بررسی‌های کارشناسی و زیر نظر متخصصان صورت گیرد.
میراثی که بدون همراهی مردم حفظ نمی‌شود
اما حفاظت از تخت‌خان تنها به عملیات مرمت و اقدامات دستگاه‌های مسئول محدود نمی‌شود. بسیاری از آثار تاریخی در مناطق دور از دسترس و خارج از محدوده‌های حفاظت‌شده قرار دارند و امکان استقرار دائمی نیروهای حفاظتی در کنار آن‌ها وجود ندارد.
مدیرکل میراث‌فرهنگی استان ایلام نیز با تأکید بر نقش مردم در صیانت از میراث تاریخی گفت: حفاظت مؤثر و پایدار از سرمایه‌های ملی بدون همراهی جوامع محلی، گردشگران و دوستداران میراث‌فرهنگی امکان‌پذیر نیست.
تخت‌خان؛ فراتر از یک سنگ‌نوشته
سنگ‌نوشته تاریخی تخت‌خان تنها یک یادمان سنگی نیست، بلکه بخشی از هویت و حافظه تاریخی ایلام به شمار می‌رود؛ اثری ثبت‌شده در فهرست آثار ملی که حفاظت از آن، مسئولیتی در قبال گذشته و آینده این سرزمین محسوب می‌شود.
اکنون نگاه‌ها به عملیات حفاظتی هفته آینده دوخته شده است؛ عملیاتی که انتظار می‌رود با شناسایی دقیق آسیب‌ها و اجرای اقدامات علمی و اصولی، از ادامه تخریب احتمالی این یادگار تاریخی جلوگیری کند.
با این حال، پرسش اصلی همچنان باقی است: چه کسانی و با چه هدفی در سطح این اثر تاریخی مداخله کرده‌اند و آیا بررسی‌های کارشناسی می‌تواند ابعاد دقیق این اتفاق را روشن کند؟ پاسخ به این پرسش‌ها و نتیجه عملیات مرمت، نقش مهمی در روشن شدن سرنوشت یکی از یادگارهای تاریخی استان ایلام خواهد داشت.