آریا جوان - در حالی که چین به دنبال تغییر رویکرد خود در توسعه شهری و حرکت از ساخت‌وسازهای گسترده به سمت بهسازی بافت‌های موجود است، ساکنان محله‌ای در شهر هانگ‌جو با تأمین بخش عمده هزینه بازسازی محل سکونت خود، الگوی تازه‌ای از نوسازی شهری را به نمایش گذاشته‌اند؛ الگویی که در آن مالکان نه دریافت‌کنندگان صرف کمک‌های دولتی، بلکه بازیگران اصلی فرایند بازسازی هستند.
در این طرح، ۵۴۸ خانوار مالک مجتمع مسکونی جه‌گونگ شین‌چون در منطقه گونگ‌شو شهر هانگ‌جو، ۴۹۹ میلیون یوان، معادل حدود ۷۴.۳ میلیون دلار، برای بازسازی محل سکونت خود تأمین کردند که بیش از ۸۰ درصد هزینه کل پروژه را شامل می‌شد. دولت نیز باقی هزینه‌ها را بر عهده گرفت. این شیوه با الگوی معمول نوسازی در چین تفاوت دارد؛ الگویی که در آن دولت یا شرکت‌های ساختمانی با تخریب ساختمان‌های قدیمی، واحدهای مسکونی جدید یا غرامت مالی در اختیار ساکنان قرار می‌دهند.
مجتمع جه‌گونگ شین‌چون که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ برای سکونت اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی جه‌جیانگ ساخته شده بود، در موقعیتی مناسب در مرکز هانگ‌جو قرار داشت، اما با گذشت زمان به‌شدت فرسوده شده بود. این مجموعه ابتدا شامل ۱۳ ساختمان شش‌طبقه بود که مشکلات ایمنی متعددی داشتند. نشست ساختمان‌ها باعث ترک‌خوردگی دیوارها، کج‌شدن چارچوب درها و اختلال در عملکرد قفل‌ها شده بود و پنجره‌های فرسوده نیز به‌سختی بسته می‌شدند.
یکی از ساکنان وضعیت آن زمان را چنین توصیف کرد: گچ دیوارها با کوچک‌ترین تماس فرو می‌ریخت و ساکنان هر روز با ترس زندگی می‌کردند. اقدامات قبلی دانشگاه برای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها نیز به دلیل ادامه نشست زمین و تشدید ترک‌ها، تنها تأثیری موقت داشت. دو تلاش برای تخریب و بازسازی مجتمع در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۸ نیز به نتیجه نرسیده بود؛ زیرا ساکنان انتظار داشتند دولت تمام هزینه‌های جابه‌جایی و بازسازی را تأمین کند و طرح‌ها نتوانستند حمایت کافی را به دست آورند.
با این حال، تداوم مشکلات و ناکامی برنامه‌های قبلی به‌تدریج این دیدگاه را در میان ساکنان تقویت کرد که برای حل مشکل باید خودشان نیز مسئولیت بیشتری بر عهده بگیرند. در آوریل ۲۰۲۳، دفتر محله با مراجعه به ساکنان، نظر آن‌ها را درباره اجرای طرحی با محوریت مشارکت مستقیم مالکان جویا شد. مقام‌های منطقه گونگ‌شو نیز با تشکیل کارگروهی ویژه، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، بررسی مقررات و جلب حمایت عمومی را آغاز کردند.
یکی از مهم‌ترین مراحل پروژه، دستیابی به توافق میان صدها خانوار بود. برای این منظور، کمیته‌ای داوطلبانه متشکل از ۱۳ نماینده تشکیل شد که پس از مشورت با ساکنان، درخواست رسمی اجرای طرح را ارائه کرد. تا اواخر اوت ۲۰۲۳، همه ۵۴۸ خانوار به‌جز یک خانوار با اجرای پروژه موافقت کرده بودند و میزان مشارکت به ۹۹.۸۲ درصد رسیده بود. آخرین خانوار نیز در مه ۲۰۲۴ توافق‌نامه را امضا کرد.
در چارچوب این طرح، ۱۳ ساختمان فرسوده مجتمع در فوریه سال گذشته جای خود را به هفت ساختمان جدید دادند که در اطراف آن‌ها فضای سبز و امکانات مشترک در نظر گرفته شده است. ساکنان نیز با پرداخت هزینه متناسب با واحدهای جدید، از فضای مسکونی بیشتری برخوردار شدند. برای نمونه، یکی از مالکان که پیش‌تر آپارتمانی ۷۶ مترمربعی داشت، با پرداخت حدود ۹۸۰ هزار یوان و دریافت ۱۹ مترمربع فضای اضافی و یک جای پارک، صاحب واحد بزرگ‌تری شد. او معتقد است مجموع هزینه‌ای که برای خانه جدید پرداخته، همچنان از قیمت بازار کمتر است.
توجه به شرایط جمعیتی ساکنان نیز بخش مهمی از اجرای پروژه بود. اگرچه این مجتمع جمعیت سالمندی داشت و ۲۰۸ نفر از ساکنان بالای ۸۰ سال و ۳۶ نفر بالای ۹۰ سال بودند، اما بسیاری از آن‌ها به دلیل طولانی‌شدن احتمالی عملیات بازسازی و دشواری جابه‌جایی، نگران آینده خود بودند.
کارگروه پروژه برای کاهش این نگرانی‌ها، خانه‌های موقت مجهز به امکانات ویژه سالمندان، از جمله صندلی حمام و دستگیره‌های کمکی در سرویس‌های بهداشتی، فراهم کرد. همچنین برای انتقال برخی ساکنان بالای ۹۰ سال در روز جابه‌جایی از آمبولانس استفاده شد.
البته کارشناسان معتقدند شرایط اقتصادی و اجتماعی ساکنان نیز در موفقیت این طرح نقش داشته است. بیشتر مالکان را اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی جه‌جیانگ و خانواده‌های آن‌ها تشکیل می‌دادند که از وضعیت اقتصادی نسبتاً مناسبی برخوردار بودند و همین مسئله مشارکت مالی در پروژه را آسان‌تر کرد.
مجتمع جدید سال گذشته تحویل داده شد و حدود ۷۰ درصد خانوارها در واحدهای خود مستقر شده‌اند و عملیات بازسازی داخلی خانه‌ها را آغاز کرده‌اند.
این تجربه در شرایطی اجرا شده که چین در حال تغییر رویکرد خود در حوزه توسعه شهری است. بر اساس سیاست‌های جدید، به جای تخریب گسترده و ساخت‌وسازهای جدید، احیای ساختمان‌ها، کارخانه‌ها، محله‌ها و فضاهای عمومی موجود در اولویت قرار گرفته است. کارشناسان معتقدند قطعات کوچک و پراکنده زمین معمولاً جذابیت اقتصادی چندانی برای شرکت‌های ساختمانی ندارند و اختلاف بر سر میزان غرامت نیز بسیاری از طرح‌های نوسازی را متوقف کرده است. به همین دلیل، مشارکت مستقیم مالکان می‌تواند راهی برای کاهش هزینه‌های عمومی و تسهیل اجرای پروژه‌ها باشد.
چین در چارچوب برنامه نوسازی شهری در پانزدهمین برنامه پنج‌ساله (۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰) قصد دارد ۵۰۰ هزار واحد مسکونی فرسوده و ۱۱۵ هزار محله قدیمی را بازسازی کند. این برنامه از مشارکت ساکنان و تخریب و بازسازی ساختمان‌های قدیمی در همان محل حمایت می‌کند و به دنبال ایجاد الگوهای پایدار برای مدیریت این پروژه‌هاست.
به اعتقاد کارشناسان، تجربه هانگ‌جو می‌تواند مسیر تازه‌ای برای نوسازی شهری در چین باز کند؛ مسیری که به جای تکیه بر تخریب و گسترش کالبدی شهرها، بر استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود، مشارکت مردم و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان تمرکز دارد. در نهایت، هدف این رویکرد نه صرفاً ساخت ساختمان‌های جدید، بلکه فراهم کردن شرایطی بهتر برای زندگی شهروندان است.