آریا جوان -
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - کوروش دیباج: بارندگی برای بناهای تاریخی اصفهان، به‌ویژه بناهایی که پوشش‌های کاشی‌کاری آنها در معرض آسیب قرار دارند، تنها یک اتفاق فصلی نیست. در چنین بناهایی، وضعیت پوشش بیرونی نقش مهمی در حفاظت از لایه‌های زیرین دارد و هر نقطه آسیب‌دیده می‌تواند در برابر نفوذ آب و رطوبت حساس‌تر باشد. از همین رو، نزدیک شدن به فصل بارندگی برای گنبد مسجد شیخ لطف‌الله، که بخش‌هایی از پوشش کاشی آن نیازمند مرمت است، موضوعی فراتر از یک تغییر معمول در شرایط جوی محسوب می‌شود.
آب باران زمانی که با ترک‌ها، درزها یا نقاط آسیب‌دیده پوشش کاشی مواجه می‌شود، می‌تواند شرایط حفاظتی این بخش‌ها را دشوارتر کند. به همین دلیل، در مرمت بناهای تاریخی، پیشگیری از گسترش آسیب و کنترل نقاط آسیب‌پذیر پیش از قرار گرفتن آنها در معرض شرایط نامساعد جوی، اهمیت ویژه‌ای دارد. در مورد گنبد مسجد شیخ لطف‌الله نیز مسئله اصلی، مدیریت همین وضعیت در آستانه ماه‌هایی است که بارش می‌تواند فشار بیشتری بر بخش‌های آسیب‌دیده پوشش گنبد وارد کند.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که بحث درباره وضعیت بارش‌های پیش‌رو و تأثیر احتمالی پدیده‌های اقلیمی بزرگ‌مقیاس مانند ال‌نینو بر الگوهای بارندگی، بار دیگر توجه‌ها را به ضرورت آمادگی برای شرایط جوی پیش‌رو معطوف کرده است. البته نمی‌توان میزان یا زمان بارش در اصفهان را مستقیماً به ال‌نینو نسبت داد، اما از منظر حفاظت میراث فرهنگی، اصل مسئله روشن است؛ بناهای تاریخی آسیب‌پذیر باید پیش از مواجهه با شرایط نامساعد جوی تا حد امکان در وضعیت حفاظتی مناسب قرار گیرند.
گنبد مسجد شیخ لطف‌الله از جمله بخش‌هایی از این بنای تاریخی است که پوشش کاشی آن در معرض عوامل محیطی قرار دارد و آسیب در این پوشش، موضوعی نیست که بتوان آن را تنها از منظر ظاهر بنا ارزیابی کرد. کاشی‌های گنبد علاوه بر نقش مهمی که در سیمای معماری بنا دارند، بخشی از پوشش خارجی آن محسوب می‌شوند و حفاظت از آنها با وضعیت کلی گنبد ارتباط دارد. از این منظر، مرمت ترک‌های کاشی را باید بخشی از فرآیند حفاظت از بنا دانست؛ فرآیندی که زمان‌بندی اجرای آن نیز در شرایط جوی اهمیت پیدا می‌کند.
اکنون پرسش اصلی درباره گنبد مسجد شیخ لطف‌الله این است که عملیات مرمت آسیب‌های موجود در چه مرحله‌ای قرار دارد و در فاصله باقی‌مانده تا آغاز بارندگی‌های جدی، چه اقداماتی برای کاهش نگرانی‌های حفاظتی این بخش از بنا انجام می‌شود؛ موضوعی که خبرگزاری مهر در گزارش پیش رو به آن می‌پردازد.
تصویر آرشیوی است
مرمت ترک‌های کاشی با حمایت خیرین
امیر کرم زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت حفاظت از گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اظهار کرد: با توجه به ضرورت حفاظت از کاشی‌های گنبد و انجام اقدامات مرمتی در بخش‌های آسیب‌دیده، عملیات مرمت ترک‌های کاشی این بنای ارزشمند با تأمین اعتبار از محل مشارکت خیرین میراث فرهنگی در حال اجراست.
وی افزود: گنبد مسجد شیخ لطف‌الله یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های هنر و معماری دوره صفوی است و حفاظت از پوشش کاشی‌کاری آن نیازمند استمرار اقدامات تخصصی و توجه به بخش‌هایی است که در معرض آسیب قرار دارند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان ادامه داد: مشارکت خیرین در حفاظت از آثار تاریخی، جلوه‌ای ارزشمند از مسئولیت اجتماعی و همراهی مردم در صیانت از میراث فرهنگی کشور است و تأمین اعتبار این پروژه از این محل، زمینه تداوم اقدامات حفاظتی و مرمتی در یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی اصفهان را فراهم کرده است.
وی با تأکید بر اهمیت همراهی خیرین در حوزه میراث فرهنگی افزود: ورود منابع مردمی و خیرخواهانه به پروژه‌های حفاظت و مرمت بناهای تاریخی می‌تواند امکان استمرار اقداماتی را فراهم کند که برای صیانت از آثار ارزشمند تاریخی ضروری است.
کرم زاده افزود: مشارکت خیرین در این پروژه تنها به تأمین منابع مالی محدود نمی‌شود، بلکه نشانه‌ای از همراهی جامعه با دستگاه‌های متولی حفاظت از میراث فرهنگی و توجه به مسئولیت اجتماعی در قبال بناهایی است که بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی اصفهان را شکل می‌دهند.
وی تصریح کرد: گنبد مسجد شیخ لطف‌الله به دلیل گستردگی پوشش کاشی، جایگاه آن در سیمای میدان نقش جهان و ویژگی‌های معماری و هنری خود، از بخش‌های مهم این بنای تاریخی محسوب می‌شود و حفاظت از آن نیازمند برنامه‌ریزی مستمر است. از این منظر، ادامه عملیات مرمت ترک‌های کاشی در شرایطی که فصل بارندگی نزدیک می‌شود، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند.
تصویر آرشیوی است
پایان آماده‌سازی قطعات و آغاز مرحله نصب
جواد رحمتی، سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح آخرین وضعیت عملیات اجرایی گفت: مرحله پارچه‌سازی و آماده‌سازی قطعات کاشی مورد نیاز برای مرمت ترک گنبد به پایان رسیده و با توجه به مساعد و معتدل شدن شرایط جوی، عملیات نصب پارچه‌های کاشی بر روی گنبد آغاز شده است.
وی افزود: آماده‌سازی قطعات مورد نیاز، مرحله‌ای مقدماتی برای ورود به بخش اجرایی عملیات نصب است و اکنون با فراهم شدن شرایط مناسب جوی، کار در محل گنبد دنبال می‌شود.
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان ادامه داد: با توجه به حساسیت عملیات مرمت در ارتفاع و ضرورت رعایت ملاحظات فنی و حفاظتی، روند نصب با دقت و بر اساس برنامه اجرایی در حال انجام است و امیدواریم به یاری خداوند، عملیات نصب پارچه‌های کاشی هرچه سریع‌تر به اتمام برسد.
وی گفت: اجرای عملیات در ارتفاع، از جمله عواملی است که ضرورت دقت در برنامه‌ریزی و رعایت ملاحظات فنی را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، زمان مناسب برای اجرای عملیات نیز اهمیت دارد و مساعد بودن شرایط جوی امکان پیشبرد عملیات را فراهم می‌کند.
رحمتی ادامه داد:از سوی دیگر، قرار داشتن گنبد در معرض مستقیم عوامل جوی سبب می‌شود زمان‌بندی عملیات نصب قطعات کاشی با شرایط آب‌وهوایی ارتباط داشته باشد. از همین رو، آغاز مرحله نصب پس از پایان آماده‌سازی قطعات و در شرایط جوی مناسب، بخشی از روند اجرایی پروژه محسوب می‌شود.
ضرورت تکمیل عملیات پیش از آغاز بارندگی
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان با تأکید بر اهمیت حفاظت پیشگیرانه از این اثر ارزشمند تاریخی خاطرنشان کرد: اتمام این مرحله از عملیات پیش از شروع بارندگی‌ها، از نظر مدیریت شرایط حفاظتی گنبد و جلوگیری از تشدید آسیب‌های ناشی از نفوذ رطوبت اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی تصریح کرد: این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که آسیب‌های موجود در پوشش کاشی در صورت مواجهه با شرایط نامساعد جوی، نیازمند توجه بیشتری برای جلوگیری از گسترش آسیب خواهند بود. در نتیجه، تکمیل مرحله‌ای از عملیات که می‌تواند وضعیت نقاط آسیب‌دیده را سامان دهد، پیش از آغاز بارندگی‌ها اهمیت حفاظتی پیدا می‌کند.
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان ادامه داد: شرایط جوی مناسب برای اجرای عملیات مرمت اهمیت دارد و تلاش می‌شود مرحله نصب پارچه‌های کاشی بر اساس برنامه اجرایی و با رعایت ملاحظات فنی و حفاظتی دنبال شود.
به این ترتیب، زمان‌بندی مرمت گنبد مسجد شیخ لطف‌الله تنها از منظر سرعت اجرای پروژه اهمیت ندارد، بلکه شرایط جوی و ضرورت حفاظت از نقاط آسیب‌دیده نیز در آن مؤثر است. تکمیل این مرحله پیش از بارندگی‌ها می‌تواند در مدیریت شرایط حفاظتی گنبد و کاهش نگرانی‌های مرتبط با نفوذ رطوبت نقش داشته باشد.
تکمیل مرمت پیش از تشدید عوامل آسیب‌رسان
مسجد شیخ لطف‌الله بخشی از مجموعه جهانی میدان نقش جهان است و هرگونه اقدام حفاظتی در این بنا از منظر حفاظت از یک اثر منفرد قابل بررسی نیست؛ بلکه این بنا در مجموعه‌ای قرار دارد که ارزش تاریخی، معماری و فرهنگی آن در سطح جهانی شناخته شده است.
از این منظر، حفاظت از پوشش کاشی گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اهمیت ویژه‌ای دارد. گنبد این مسجد یکی از عناصر شاخص منظر تاریخی میدان نقش جهان است و آسیب در پوشش آن علاوه بر مسئله فنی و حفاظتی، می‌تواند بر وضعیت ظاهری و خوانایی معماری بنا نیز اثر بگذارد.
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان با تأکید بر همین اهمیت، حفاظت از مسجد شیخ لطف‌الله را نیازمند استمرار اقدامات تخصصی و همراهی علاقه‌مندان به میراث فرهنگی دانست و از مشارکت خیرین در پیشبرد عملیات مرمتی قدردانی کرد.
وی گفت: حفاظت از مسجد شیخ لطف‌الله به عنوان بخشی از میراث جهانی میدان نقش جهان، نیازمند استمرار اقدامات تخصصی و همراهی همه علاقه‌مندان به میراث فرهنگی است و مشارکت خیرین در این پروژه نقش مؤثری در پیشبرد برنامه‌های مرمتی این بنای تاریخی داشته است.
خیرین؛ حلقه مهم در تداوم اقدامات حفاظتی
تأمین اعتبار این پروژه از محل مشارکت خیرین میراث فرهنگی، یکی از نکات مهم در روند کنونی مرمت گنبد مسجد شیخ لطف‌الله است. در شرایطی که حفاظت از بناهای تاریخی نیازمند اقدامات مستمر و بعضاً تخصصی است، استفاده از ظرفیت مشارکت اجتماعی می‌تواند در استمرار پروژه‌های حفاظتی مؤثر باشد.
کرم‌زاده نیز بر همین نقش تأکید کرده و مشارکت خیرین را جلوه‌ای از مسئولیت اجتماعی و همراهی مردم در صیانت از میراث فرهنگی دانسته است. این مشارکت در پروژه گنبد مسجد شیخ لطف‌الله، امکان ادامه عملیات مرمت ترک‌های کاشی را فراهم کرده و اکنون این عملیات پس از پایان مرحله آماده‌سازی وارد مرحله نصب شده است.
از سوی دیگر، قرار گرفتن پروژه در آستانه فصل بارندگی، اهمیت مدیریت زمان را بیشتر کرده است. هدف از اجرای این مرحله صرفاً بازگرداندن ظاهر کاشی‌های آسیب‌دیده نیست، بلکه کنترل وضعیت بخش‌هایی از پوشش گنبد و کاهش احتمال تشدید آسیب‌های مرتبط با رطوبت نیز در کانون توجه قرار دارد.
مرمت پیش از آنکه آسیب گسترده‌تر شود
در حفاظت از بناهای تاریخی، پیشگیری همواره بخشی از مرمت محسوب می‌شود؛ زیرا مداخله در مرحله‌ای که آسیب هنوز قابل کنترل است، می‌تواند از پیچیده‌تر شدن وضعیت در آینده جلوگیری کند. گنبد مسجد شیخ لطف‌الله نیز از این قاعده مستثنا نیست و ترک‌های موجود در پوشش کاشی نیازمند رسیدگی پیش از آن است که عوامل محیطی بر وضعیت آنها اثر بیشتری بگذارد.
در چنین شرایطی، بارندگی پیش‌رو یک متغیر مهم در مدیریت حفاظتی پروژه محسوب می‌شود. قرار نیست هر بارش الزاماً به آسیب جدید منجر شود، اما وجود نقاط آسیب‌دیده در پوشش یک بنای تاریخی، ضرورت توجه به وضعیت آنها پیش از مواجهه با رطوبت را افزایش می‌دهد.
اکنون با پایان مرحله آماده‌سازی قطعات و آغاز نصب آنها، عملیات مرمت ترک‌های کاشی گنبد مسجد شیخ لطف‌الله وارد مرحله‌ای شده است که نتیجه آن باید در وضعیت حفاظتی گنبد در ماه‌های پیش‌رو خود را نشان دهد. تداوم این عملیات در شرایط مناسب جوی، رعایت ملاحظات فنی در ارتفاع و تلاش برای تکمیل مرحله نصب پیش از بارندگی‌ها، سه مؤلفه مهم ادامه این اقدام حفاظتی به شمار می‌رود.
مسجد شیخ لطف‌الله به عنوان یکی از بناهای شاخص میدان نقش جهان، نیازمند مراقبت مستمر از اجزای معماری و تزئینی خود است و گنبد آن به دلیل جایگاه ویژه در سیمای بنا، از حساس‌ترین بخش‌های آن محسوب می‌شود. اکنون مشارکت خیرین، اجرای عملیات مرمت ترک‌های کاشی و ضرورت مدیریت شرایط جوی، سه ضلع مهم اقدام حفاظتی جاری در این گنبد را تشکیل می‌دهند؛ اقدامی که در نهایت باید به کاهش آسیب‌پذیری پوشش کاشی در برابر عوامل محیطی و حفظ این بخش مهم از میراث معماری صفوی اصفهان کمک کند.